در بيشتر موارد، افراد چاقي که رژيم لاغري مي گيرند، بعد از مدتي متوجه مي شوند وزنشان ديگر کاهش نمي يابد . علتش اين است که بين انرژي که فرد از طريق مصرف غذا دريافت مي کند و انرژي که در بدن مي سوزاند، به تدريج تعادل برقرار مي شود، يعني فرد معادل همان انرژي که دريافت مي کند، مي سوزاند و نه بيشتر.
در رژيم هاي لاغري پس از مدتي توقف کاهش وزن ديده مي شود؛ که اين هم به دليل برقراري تعادل بين انرژي دريافتي و انرژي مصرفي است.
بدن براي زنده ماندن، اين تعادل را برقرار مي کند که بدون آن بقاي نسل بشر به مخاطره مي افتاد؛ مثلاً اگر فرد براي مدتي، به علت قحطي، عدم دسترسي به غذا ، بيماري و... نتواند غذا مصرف کند و لاغر شود و کاهش وزن او همچنان ادامه داشته باشد، تصور کنيد که اين روند کاهش وزن چه پيامدهاي ناگواري براي او در پي خواهد داشت.
هنگامي که فردي يک رژيم لاغري را شروع مي کند و دريافت روزانه انرژي خود را 500 کالري کاهش مي دهد - يعني به جاي 2000 کالري در روز که نياز واقعي اوست ، 1500 کالري مصرف مي کند- يک تعادل منفي انرژي در بدنش ايجاد مي شود و وزنش به تدريج کاهش مي يابد. براي جبران اين 500 کا لري که کمتر مصرف شده، بدن از ذخاير انرژي خود استفاده مي کند.
بنابراين، سلول ها کربوهيدرات و پروتئين ها را براي توليد انرژي مصرف مي کنند. چربي هاي ذخيره شده هم مورد استفاده قرار مي گيرند، ولي اغلب درصد کمي از انرژي توليدي را به خود اختصاص مي دهند.
بدن ما داراي مکانيسم هاي فيزيولوژيکي است که به سرعت تعادل انرژي را حفظ مي کند، يعني ديگر وزن بدن کاهش نمي يابد .
دلايل توقف کاهش وزن به شرح زير است :
1- متابوليسم (سوخت و ساز) بدن کاهش مي يابد:
در اثر مصرف کم غذا و کمبود انرژي، پروتئين و کربوهيدرات هاي موجود در سلول ها استفاده مي شوند، در نتيجه مقدار توده عضلاني کم مي شود و متابوليسم بدن نيز کاهش مي يابد. در اين حالت، فرد براي حفظ وزن جديد به انرژي کمتري نياز دارد. به عبارت ديگر، بدن به تدريج با مصرف کم انرژي سازگار مي شود.
2- بدن کالري کمتري مي سوزاند:
هر چقدر فرد لاغرتر مي شود، بدن انرژي کمتري براي جابه جايي و حرکت مي سوزاند، در نتيجه مصرف کل انرژي در بدن کاهش مي يابد.
اگر در شروع رژيم لاغري روزانه 500 کالري کمتر مصرف شود، وزن بدن به تدريج کم مي شود، ولي بعد از مدتي روند کاهش وزن کند مي شود. در اين صورت بايد رژيم کم کالري تري نسبت به قبل اجرا کنيد.
کاهش توده عضلاني و کاهش مصرف انرژي در بدن باعث مي شوند همان مقدار کم انرژي نيز در بدن ذخيره شود و تعادل انرژي برقرار شود و حتي روند کاهش وزن در اثر ورزش شديد را آهسته مي کند .
اگر در شروع رژيم لاغري روزانه 500 کالري کمتر مصرف شود، وزن بدن به تدريج کم مي شود، ولي بعد از مدتي روند کاهش وزن کند مي شود. در اين صورت بايد رژيم کم کالري تري نسبت به قبل اجرا کنيد. هميشه بدن به راحتي با دريافت کمتر کالري سازگار مي شود، زيرا براي حفظ حيات بايد انرژي را ذخيره کند.
براي اينکه کاهش وزن متوقف نشود، چه بايد کرد؟
با توجه به مطالب بالا مي توان گفت، کارشناسان تغذيه بايستي به آرامي مقدار کالري رژيم را کاهش دهند، در اين صورت مقدار کمي از عضلات بدن کاهش مي يابد و متابوليسم بدن در طي رژيم همچنان بالا مي ماند.
همچنين 10 تا 15 تمرين ورزشي نخست بايستي سبک باشند تا براي مدت طولاني تر، سيستم انرژي بدن بتواند با هر نوع تغيير سازگار شود و چربي هاي بدن را بسوزاند.
اگر بخواهيم با يک رژيم بسيار کم کالري در مدت زمان کوتاهي وزن خود را کاهش دهيم، در اين حالت بدن مجبور مي شود مقدار زيادي پروتئين را براي توليد انرژي بسوزاند، بخصوص وقتي که ذخاير گليکوژني بدن کم شده باشد. با مصرف پروتئين بدن و کاهش عضلات، متابوليسم بدن کم مي شود و بعد از مدتي وزن بدن ديگر کاهش نمي يابد. در اين وضعيت اگر فرد مثل سابق غذا بخورد، نسبت به قبل از رژيم، بيشتر چاق مي شود، زيرا تعادل مثبت انرژي برقرار مي شود.
براي اينکه مقدار تحليل عضلات به حداقل برسد، ابتدا بايد متابوليسم را افزايش داد و سپس دريافت کالري را به تدريج کم کرد تا انرژي به طور مؤثري بسوزد.
هـنگام کاهـش وزن، مقدار عضلات بدن رو به تحليـل مي رونـد که در نتـيجه ي آن، متابوليسم بـدن نيـز کم مي شود. براي اينکه مقدار تحليل عضلات به حداقل برسد، ابتدا بايد متابوليسم را افزايش داد و سپس دريافت کالري را به تدريج کم کرد تا انرژي به طور مؤثري بسوزد. البته متابوليـسم بدن بـه طور خودکار افزايــش مي يابد. زيرا هنگامي که در اثر رژيم لاغري، مقداري از عضلات خود را از دست مي دهيم، همچنان متابوليسم بالاست و ذخاير چربي بدن را براي تأمين انرژي مي سوزاند.
اگر در حال حاضر رژيم بسيار کم کالري داريد، هنوز دير نيست. شما مي توانيد مقدار مصرف غذاي خود را مجدداً تنظيم کنيد تا متابوليسم بدنتان براي سوزاندن چربي هاي زائد افزايش يابد و از تحليل بيشتر عضلات جلوگيري کند.
* نکات مهم :
هدف از ارائه اين اطلاعات، کمک به افراد سالم و بزرگسال براي کاهش وزن است و اين مطالب هيچ توصيه پزشکي را در بر ندارد.
در ضمن اين مطالب براي خانم هاي باردار و شيرده و افراد زير 18 سال تنظيم نشده است.
اگر مبتلا به بيماري هستيد يا احتمال مي دهيد در آينده دچار بيماري شويد، قبل از شروع هر نوع رژيم غذايي و بر نامه ورزشي براي لاغري، بايد با پزشک خود مشورت کنيد.
همچنين هر نوع برنامه ورزشي يا رژيم لاغري براي کاهش وزن بايستي به آرامي شروع شود، يعني نبايد در ابتداي کار، رژيم خيلي کم کالري يا ورزش خيلي شديد در پيش گرفته شود.
نيره ولدخاني – کارشناس علوم تغذيه
